نظر حجه الاسلام و المسلمین سعید بهمنی در مورد استاد جعفری

حجه الاسلام و المسلمین سعید بهمنی

عضو شورای توسعه فرهنگ قرآنی کشور

عضو کميسيون پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور

عضو هيأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

 

سخنی درباره استاد یعقوب جعفری

 

بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ في‏ صُدُورِ الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ  (عنکبوت/29،49)

نظر حجه الاسلام و المسلمین سعید بهمنی در مورد استاد جعفریزمانی که جلد اول مجموعه قرآن‌پژوهان ايران را سامان می‌دادم او را در زمره قرآن‌پژوهان مفسر معرفی کردم. سپس برای انجام مصاحبه‌ای در باره پژوهش‌های نوآمد به همراه همکارم که کار ضبط صوت و تصوير را انجام می‌داد به ديدارش رفتم. قبل از انقلاب با مجله نسل نو و مکتب اسلام با نام او آشنا شده بودم، تازگی و تراوت، مقالات استاد يعقوب جعفری را از ديگر نويسندگان ممتاز می‌کرد. اولين گفت و گوی علمی با استاد در مهرماه سال 1381 در منزل ايشان شکل گرفت. در آن گفت و گو درباره آثار خود و چگونگی شکل‌گيری آنها سخن گفت. اولين اثر قرآنی استاد کتاب بينش تاريخی قرآن است که در مقابل ماترياليسم تاريخی کمونيست‌‌ها نوشته شده است. سيری در علوم قرآنی دومين اثر قرآنی استاد است. از جمله مطالب قابل توجه اين کتاب بررسی عکس‌العمل‌های مردم عصر جاهلی در برابر قرآن است. کتاب پژوهشی در باره صابئين سومين اثر قرآنی استاد قرآن‌پژوه است. ايشان تحقيقات مربوط به اين کتاب را در جريان تدوين تفسير کوثر انجام داده است. گزارش مفصل اين تحقيق به صورت کتابی مستقل و خلاصه آن در تفسير کوثر درج شده است. کتاب رسم الخط مصحف ترجمة کتاب رسم المصحف غانم قدوری الحمد يکی ديگر از آثار فاخر استاد جعفری است. کتابی که شناخت تاريخی درباره رسم‌المصحف در کشور را توسعه داد. همچنين کتاب سيمای امام علی(ع) در قرآن از ديگر آثار منتشر شده استاد است که ترجمة شواهد التنزيل حسکانی است. آخرين کتابی که در آن گفت و گو معرفی شد، کتاب اعجاز قرآن بود که ابتدا به صورت مقاله بوده، سپس به کتاب تبديل شده است. درباره قول به صرفه از استاد پرسيدم. پاسخ داد: من مايل به صرفه هستم و در کتاب يادشده دلايل آن را آورده‌ام. ايشان از ميان آثار قرآنی خود کتاب بينش تاريخی قرآن را بيش از ديگر تک‌نگاری‌ها می‌پسندد. او در اين باره اظهار داشت: «آن را با قلمی خاص نوشته‌ام، حتی اکنون که آن را مرور می‌کنم، می‌بينم آن را به گونه‌ای نوشته‌ام که شايد اکنون قادر نباشم آن‌گونه بنويسم.»

استاد بيش از 300 مقاله نوشته است. اخيرا که به مؤسسه ترجمان قرآن دعوت شده بودم به ديدار استاد موفق شدم. طبق معمول مباحثی قرآنی مطرح شد و طبق معمول از بيانات ايشان بهره‌مند شدم. مقاله‌ای در باره «معنی آلاء در سوره الرحمن»  نوشته بود. نتايج مقاله را بيان کرد و رونوشت آن را پيش از انتشار به بنده داد. آن را تحقيقی متفاوت يافتم که می‌تواند به برخی سؤال‌ها و شبهات در اين باره پاسخ دهد.

مهم‌ترين اثر استاد تفسير کوثر است. سال‌هاست که ايشان در حَرَمِ نگارش اين تفسير مُحرم شده است. بدون شک اهتمام به نگارش اثری در اين سطح و حجم و تقيّد به تحقيق و تدوين مستمر آن سبب محدوديت‌های فراوانی شده است. از اين رو، ايشان را در اين باره، به مثابة مُحرمی می‌دانم که گويی در حَرَمی قرار دارد و با فاصله گرفتن از شمار قابل توجهی از تمتعات و برخورداری‌ها به طواف معانی کلام الهی می‌پردازد؛ طوافی متفکرانه. بسياری را ديده‌ام که در مواجهه با آيات کلام الهی پيش از آنکه بينديشند به ترجمه‌ها و تفاسير مراجعه می‌کنند؛ ولی شروع و ختم تفسيرورزی استاد با تفکر است. مواجهه ايشان با آيات قرآن کريم با تفکر آغاز می‌شود. سپس به تفاسير مراجعه می‌کنند. پس از آن باز به تفکر می‌پردازد آنگاه نتايج اين سلوک شايسته علمی را به خامه قلم می‌آورد. از خدای تعالی مسئلت دارم به فکر و قلم استاد برکت دهد تا در نزديک‌ترين زمان ممکن تفسير کوثر را  به منزل دوازدهم که آخرين منزل چشمة آن است برساند.

سعید بهمنی